replika telefonlar ve modern islam
evet sizlere yarın da yazılarımı yazmaya devam eden replika telefonlar dediki Buna örnek olarak ünlü Taft-Hardley Yasası verilir. Amerikan senatosu, emek piyasasında sendikaların etkisini azaltmayı amaçlayan Taft-Hardley Yasasını tarüştıkları sırada sendikalar ona “köle emeği yasası” adını taktı. Sosyologlar bu tepkiyi ideologların nasıl şeyleri aşırı derecede basitleştirmeye yöneldiklerinin mükemmel bir örneği olarak gördüler (Boudon 1989: 21). Sendikacılarınkullandıkları bu deyim, aslında gerçekliğin tahrifinden ziyade mübalağasını, bir seferberlik etkisi yaratmayı amaçlayan sembolik bir eylemi, mecazı yansıtıyordu. Geertz, bu örneğe Winston Churchill’in İkinci Dünya Savaşı esnasında İngiliz halkınm hislerine tercüman olan bir söylemini ilave eder. Diğer taraftan OsmanlI’da Tanzimat döneminde revaç bulan “gâvura gâvur denmeyecek” sözü de meşruiyet k*izi anlarında bizzat halkın gösterdiği retoriksel yaratıcılığın çarpıcı bir örneğini oluşturuyordu. Bu açıdan bakıldığında Geertz’in onu, siyasetin ötesinde ahlak, iktisat, hatta estetiğe izafesinden de anlaşılacağı ve özellikle XIX. asır biliminde Darvvinizm örneğinde görüldüğü gibi ideoloji, alternatif dışsal bilgi kaynaklarından biri olmaktan çıkarak bilim, sanat, felsefe ve elbette dini kapsayan genel bir düşünüş tarzı haline gelmektedir.
Bu kavramsallaştırmalar ışığında Osmanh ve Mısır düşünürlerinin iz ledikleri farklı entelektüel çığırlar daha iyi karşılaştırılacaktır.
Hindistanlı Ahmed Han ve İranlı Afgânî’nin ikisi de sömürgeci Bat medeniyeti karşısında özgürlüğe kavuşmak için dinlerini kökten dönüş
İSLAM'DA MODERNLEŞME l«- 341
türmek gerektiği sonucuna varmışlardı, ancak aralarında kritik bir amaç farkıyla. Bu dinî reformun amacı, Sir Seyyid Ahmed Han için İslam dünyasının Batı medeniyetiyle nihaî ve kaçınılmaz bütünleşmesi, Afgânî için ise Batı’ya misillemeydi. İslam modernizminin gerçek babası Afgânî, Batı’ya direniş için bir taraftan dışan-bakan siyasî düzeyde İslâmî dayanışma ve seferberlik yoluyla birliğin sağlanması, diğer taraftan da içeri-bakan sosyo-entelektüel düzeyde gerekli dinî reformun yapılması çağrısında bulunmuştu (Fazlur Rahman 1970: 318). Bu açıdan Afgânî ile Abduh arasında örtük bir işbölümü yapıldığı gözlenebilirdi. Afgânî, nihaî hedef olan Batı medeniyetine direniş amacıyla İslamî-Doğulu birliğin sağlanması için İslam’ı bir “sivil din’’e dönüştürme işini üstlenirken, Abduh bunu tamamlayacak, İslam’ı bir “politik din’’e, ideolojiye dönüştürme işini üstlenmişti.
“Politik din"den kasıt. Batılı modernliğin karakteristiği akliyete uygun, ideolojik dindi. Aklileştirme, basitçe olan’m olmalı, gerçeğin (real) doğru (özıe) katma yükseltilmesi anlamına geliyordu. “Şeriat, ancak realiteyi açıklamak üzere gelmiştir; o, bu yüzden güzeli ihdas etmez", Abduh (1980: III/398)’un bu konudaki kilit ifadesi olarak okunabilirdi. replika telefonlar Hâlbuki din, temelde güzellik (hüsn) değerine göre dünyaya anlam vermek, meş-mlaştırmak için gelmişti. Dünya/ahiret ile Allah/insan arasındaki bir mutluluk yolu olarak görülebilecek din, Arapçada hem, hüküm, hem adet (Tehânevî 1998; II/140), yani hem inanç, hem hayat tarzı anlamına geliyordu. Ancak zamanla medineye hicretten sonra hüküm olarak din, medine ile adet olarak dinden, diğer bir deyişle dinin değişen boyutu, değişmeyen boyutundan net olarak ayrılmıştı. Bunun başarılamadığı Batı’da hüsne [beauty) göre meşrulaştırma yerini, klasik ekonomi politikle doğan yararlığa {utilit}) göre aklîleştirmeye bıraktı. Afgânî ve Abdulı da geleneksel olarak usul-i fıkıh literatüründe ihtiyatla kullanılan maslahat, yararlığa karşılık olarak İslam'da aklileşmeyi sağlayacak temel değer haline getirdiler. İlim ile amel, din ile dünya birleştirilmediği takdirde Ba-tı’da olduğu gibi uçlara düşülmesi mukadderdi; bu takdirde “doğru İslam” bir hüsnü kuruntudan ibaret hale gelecek, Batı’da olduğu gibi aşkın değerlerle bağını koparmış beşerî deneyimin ürünü bir külte dönüşmüş “gerçek İslam”, “doğru İslam”m yerini alacaktı.
Batı’da olduğu gibi Mısır modernistlerinde modemizmin ön modemizm olarak adlandırdığımız aşaması, apolojetik denen dini savunma çabasıyla temayüz eder. Abduh gibi apolojet aydın, önce zahirî
tarihî sebeplerini bulmaya yönelerek ilim ve dirnn aslında amel yaya yeterli olduğuna kendini ve başkalarını inandırmaya çalışır ki bury. da tabiatıyla günah-keçisi bulma {scape-goatıng) mekanizması devreyç girer. Aslında Araplara özgü din İslam’ın acemlerin, Türklerin tahakkü-mü altına girdikten sonra yozlaşmaya başladığı ithamı buna örnek verile, bilir. Dün Osmanh, bugün de Batı medeniyeti, Müslüman Arapların özgürce yaşamasına engel olmaktadır. Ancak reel ile ideal arasındaki açığın eseri fiilî meşmiyet krizinin büyümesi, tarihin dayatması karşısında bu apolojetik daha fazla sürdürülemez ve yerini Aydınlanmada olduğu gibi ikincj diŞ2in\3. olan pasif modernizme, sünnet ve bekçileri ulemanın eleştirisiyle bizzat dinin yıkıcı eleştirine bırakır. Ancak onlar objektif ve sübjektif sebeplerle sadece İslam’a inancın sarsılması sonucunu doğuran pasif modernizm düzeyinde kalarak Batı’da olduğu gibi aktif modernizm düzeyine geçemediler.replika telefonlar sundu..
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder