replika telefon ve modern islam66
sizlede en güzel bilgileri yazan replika telefon diyorki şekillenen te/z/n ile deiznı daha önce eşanlamlı kullanılıyordu. Ancat XVII. yüzyılın ortasında yoğunlaşan, “pasif modemizm”i temsil eder, Hıristiyanlık eleştirisiyle deızın semznûk olarak teizmden ayrışarak “tabü din” anlamını kazandı. Gerek Hegel’in aktif modernizmi başardığı, gerej^ Marx’ın bir adım daha ileriye giderek Hegel’in felsefi sistemini “sektiler bir din”e dönüştürdüğü, gerekse de Nietzsche’nin postmodernizmi baş. lattığı XIX. yüzyıl ise ateizm ve agnostisizmle temayüz etti.“Eksik veya tam normatif sekülerizm” anlamına geldiklerinden modernizmin bu pasif ve aktif boyutlarının ikisi de paradigmatik ohrik, belirir. Buna karşılık diskörsif modernizm, özüne, paradigmasına dokunmadan yaşatmak üzere geleneği dönüştürmeyi ifade eder. İki modernizm türü arasındaki fark, gerektirdikleri ideolojik stillerin temyi. ziyle daha iyi anlaşılır. Diskörsif modernizm, ideolojinin aksiyolojik türüne karşı sosyolojik türüne vücut verir. Gerek K. Mannheim, gerekse C. Geertz’in bulgularıyla, meşrulaştırmanın tanımına uygun olarak geleneksel, sosyolojik anlamda ideolojinin temel işlevi “realiteye karşılık vermesi”dir. Bu realite ise, genel, fiziksel değil, özgül, tarihî bir realitedir (Boudon 1989; 24, 26). Nitekim Mannheim (1960: 125, 118, 189, Seliger 1976: 8o)’a göre ideoloji, “belli bir tarihî ve sosyal durum ve bağlı olduğu dünyagörüşü ve düşünce tarzına bitişik bir genel-bakış”ı temsil eder. Bir ideoloji, karşılık verdiği sosyal ve siyasî ilgiler uyarınca total realitenin belli bazı yönleri haklcında doğruluk içerir.
Bu anlamda ideolojiler, ideal kavramıyla da ifade edilebilir. Örneğin “mutlak monarşi, Protestan ahlakı, kapitalizm, aydın despotizmi, Panislamizm”, tarihî-sosyolojik olarak realiteye cevap vermiş birer ideal tiplerdir. Bu ideal tipler olarak ideolojiler, realitedeki değişime tekabül etseler de sanıldığının aksine ekseriya modernlikten çok geleneğin lehine işler. Bunlar, özellikle siyasî küreden çekilen din-gelenek adına reform veya devrim uğruna gerekçe sağlamak için çalışır. İdeolojileşme, Reformasyondan sonra beliren siyasî rejimler ile çatışmaya başlayan Kilisenin otoritesinin tedricen çözülmesi üzerine ortaya çıkan dinî akımların siyasallaşması ile başladı. 'Mği gibi Hıristiyan kurtuluş ve z’ü/ıd'kavramla-
^alışma ahlakına dönüştüren ve böylece lynayan Kalvinizm, teolojiden ideolo-fazakâr ideolojinin babaları Burke ’ bir söylemin geleneğin yeııi-’ Uır. Meşruiyet krizinin mis-
İSLAM'DA MODERNLEŞME 339
yona çağırdığı bu gibi düşünürler, ayrışan siyasî alan karşısında yeterlik kapasitesi sorgulandığında gelenek lehine argüman sağlar. Bu nidalar başarılı olduğu ölçüde onlar saf bir gelenekselciliğe dönüş değil, fakat ideolojik yeniden-gelenekselleşmeyi getirir (Geertz 1973: 219).
Demek ki sosyolojik açıdan ideolojileşme veya yumuşaktan sert ideolojiye dönüşüm süreci oldukça karmaşık işler. Topluma yön verecek ideolojiler, hiçbir yerde saf, bireysel bir entelektüel tercihten kaynaklanmaz. Her yerde insanlann, yöneticilerin çabası, tedebbür (expediency) denen, ortaya çıkan rutin veya acil problemlere çözüm bulmaya yönelir. Bilahare teori ile pratik arasındaki açık, meşruiyet krizi büyüdükçe aslında krizi savuşturmak için geçici olarak bulunan çözümleri temellendirme, diğer bir deyişle tedebbürden teemmüle, siyasalardan ideolojilere geçme ihtiyacı ortaya çıkar. Bu olgu, başlıca Avrupalı sekülerleşme sürecinde görülür. Örneğin Avrupa’da Westphalia Antlaşması ile din ve politikanın kurumsal ayrılması anlamına gelen sekülerlik [secularity), daha sonra XIX. asırda sekülerizm (secularism) adıyla bir dünyagörüşüne dönüşmüştür (Asad 2003, Salvatore 2005).
“Diskur (söylem)’’ kavramının açılmasıyla diskörsif modernizm daha iyi anlaşılacaktır. replika telefon Çağdaş sosyal teoride yaşanan lengüistik devirden (linguistic tum) sonra söylem kavramı, genelde ideolojinin lengüistik boyutu olarak görülmeye başladı. Çağımızda özellikle Kenneth Burke’nin retoriğe dayalı söylem incelemeleri sayesinde ideoloji ile selefi teoloji arasındaki akrabalık açığa çıktı. Ancak bu tasavvur, ideolojinin, sosyalin üstyapısal ucu olarak görüldüğü klasik Marksist bakış açısını yansıtmaktadır. Oysa bilgi sosyolojisinin doğuşunun da gösterdiği gibi, yaşayış ile düşünce tarzı arasında yumurta/tavuk ilişkisi vardır. Bu yüzdendir ki Foucault, geliştirdiği "diskörsif formasyon” kavramıyla söylemlerin sosyal pratiklerde içkin olduğunu göstermiştir (Purvis 1993). Dolayısıyla biz "diskörsif modernizm” kavramlaştırmasında diskurun her iki, hem yaygın lengüistik, hem de Foucaultcu sosyolojik anlamını kastediyoruz. Zira ikisi de değişime zorlanan geleneği, pratik ve normatif boyutlarıyla özünde koruyarak yaşatma çabasını yansıtır.
Söylem, "taraftar kazanmak için başkalarını ikna etmek üzere benimsenen beliğ ifade tarzı”, Foucault’nun deyimleriyle ideoloji, “hakikat politikası”, söylem ise "hakikat ekonomisi” olarak tanımlanabilir. Anarşistik perspektife göre söylem, hakikatleri törpülemeye, üstünü örtmeye yarar.
340 BEDRİ GENCER
Söylemle ilişkisi, ideolojinin alternatif bilgi türleriyle mukayesesiyle daha iyi anlaşılabilir. C. Geertz (1973; i96-23i)’in dikkat çektiği gibi teorik aç,, dan dışsal bilgi kaynaklan olarak din, felsefe, bilim, sana t ve ideoloji sında bir ayırım yapmak mümkündür. Ancak pratik, işlevsel açıdan ba-kıldığında aradaki sınırlar bulanmaya başlar. Sosyal gerçekliğin tanım, lanmasına yarayan dışsal bilgi kaynaldarmdan bilim, kültürün teşhisi-eleştirel, ideoloji ise gerekçelendirici boyutunu oluşturur. İdeolojiler, insanın iyi ya da kötü siyasî bir hayvan haline gelmesine yarayan sosyal düzenin şematik imajları olarak kültürün ve değer kalıplarının inşası ve savunmasıyla aktif olarak ilgili kısmına tekabül ederler. Bu yüzden bu iki sistem, temsil ettikleri farklı durumları kapsamak için farklı sembolik-stilistik stratejiler kullanırlar. İdeoloji dediğimiz şematik imajlar, realiteye bilim gibi doğrudan, önermesel {propositional) değil, dolaylı, retorikse} olarak tekabül eder.replika telefon sundu.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder